Joodse bewoners herdenken met struikelstenen

Stolpersteine of struikelstenen liggen voor de woning van waaruit Joodse bewoners in de Tweede Wereldoorlog zijn weggevoerd en vermoord in concentratiekampen. Er liggen in 1200 plaatsen in Europa inmiddels zo’n 75.000 van deze steentjes van 10 bij 10 cm met een messing plaatje met naam, geboortedatum en plaats en datum van overlijden. Ook in Hulshorst en Nunspeet liggen vijf steentjes op drie adressen. Daar komen nu drie steentjes op twee adressen bij.

Voor Maurits Jacobs ligt een struikelsteen aan de Zandhuisweg 84 in Hulshorst. Hij werd op 37-jarige leeftijd vermoord in Sobibor. Zijn vrouw en drie kinderen overleefden. Op de hoek F.A. Molijnlaan/Groenelaantje liggen steentjes voor Matthijs Canter (77 jaar) en zijn vrouw Jenny Lowenstein (70 jaar). Ze woonden daar al sinds 1921. Het echtpaar kwam om in Sobibor.  Aan de Esdoornlaan 8 verbleven Joseph Lion (68 jaar) en zijn vrouw Henriette Herz (63 jaar) met hun twee kleinzoons van 16 en 17 jaar. Zij vertrokken op 2 april 1943 naar Westerbork. Lion en zijn vrouw kwamen om in Auschwitz. De twee kleinzonen overleefden Auschwitz en gingen na de oorlog naar Canada.

Twee dochters bij de eerste Stolperstein voor Maurits Jacobs, gelegd in 2013 - Dick Baas

Bij elk adres staat een paaltje met een QR-code. Na het scannen van de code zijn de uitgebreide verhalen met foto’s te lezen. De teksten zijn ook te lezen op de website van Nunspeet uit de Kunst.

DORPSSTRAAT 6 Op maandag 18 juli om 15:00 uur wordt een Stolperstein gelegd aan de Dorpsstraat 6. Daar was de kapperszaak van Van Koot. Op die datum werd in 1944 Annie Emilie Otten-Wolff (37 jaar) bij een bezoek aan de kapper gearresteerd. Zij verbleef met haar 5-jarig zoontje Daniël sinds 11 juni 1944 in Hulshorst bij de familie Gerretsen aan de Brandsweg (tegenwoordig Onder de Bos). Annie was weduwe. Haar niet-Joodse man, Daniel Johannes Otten was huisarts in Dalfsen en overleed bij een ongeluk op een spoorwegovergang bij Zwollerkerspel. Zoon Daniel was toen nog niet geboren. Na het overlijden ging Annie bij haar ouders in Rotterdam wonen. Haar vader zou ook in Auschwitz omkomen. 

Na de arrestatie kwam Annie in Kamp Westerbork en ging met het laatste transport op 3 september 1944 naar Auschwitz. Vandaar kwam zij in Bergen-Belsen. Het overlijden staat officieel op 21 januari 1945 in Auschwitz, maar aannemelijker is eind februari in Bergen-Belsen.

Zoon Daniel Otten (van beroep violist) heeft in 2012 een aangrijpend boek geschreven over zijn moeder: ‘Annie, een joodse weduwe en haar zoon in de greep van bezetting en vervolging’. Hij zal op 18 juli aanwezig zijn bij het leggen van de Struikelsteen.

BOSWEG 36 Ook op 18 juli om 16:00 uur worden aan de Bosweg 36 twee steentjes gelegd. Kunstenaar Gunter Demnig legt de steentjes niet zelf meer. Daar moest hij in coronatijd mee stoppen. De Stolpersteine worden nu in Amsterdam gemaakt en gelegd door medewerkers van de gemeente Nunspeet.

De twee steentjes zijn voor Selly de Vries-Haas (58 jaar) en haar dochter Clara Rozette de Vries (34 jaar). Bekend als de ‘Joodse dames’ verbleven zij in het pension Robersum aan de Bosweg. Ze waren afkomstig uit Soesterberg. Sellly de Vries-Haas  trouwde met Aäron Hartog de Vries. Hij overleed in 1937. Hij was eigenaar van de Stichtse Margarinefabriek. Dit bedrijf zou later fuseren met Remia in Den Dolder. Wanneer de dames hun intrek hebben genomen in het pension is niet bekend. Het bevolkingsregister van de gemeente Soest geeft aan dat ze op 3 december 1942 vertrokken naar een onbekend adres. Pensionhouder was Koos Biesmeijer die zich in 1941 vanuit het Rotterdam in Nunspeet had gevestigd om een nieuw bestaan op te bouwen.

Clara de Vries met ondermeer kinderen van Biesmeijer in de tuin aan de Bosweg. - Archieffoto

Het is bekend dat de twee dames zich niet bepaald stil hielden en er op uittrokken alsof er geen gevaar dreigde. Ze werden verraden door iemand uit de buurt en gearresteerd. Wanneer is ook niet bekend. Wel dat zij op 16 augustus 1944 in Westerbork waren. Op 3 september gingen zij met het laatste transport naar Auschwitz. Clara is daar nooit aangekomen. Haar lot is onbekend. Er is wel gesuggereerd dat zij met nog zeven anderen bij Zwolle uit de trein is gesprongen. Selly de Vries-Haas werd direct na aankomst in Auschwitz op 6 september vermoord.

De onthulling van beide steentjes zal gedaan worden door burgemeester Celine Blom.

Dick Baas