Historische rondblik: in de raad gekozen met voorkeur

23 februari 2026 om 06:01 Historie

De verkiezingen voor de gemeenteraad naderen. De kandidatenlijsten zijn bekend en er is keuze genoeg om op te stemmen. Want er staan veel meer namen op de lijsten dan er raadszetels te verdelen zijn. Worden er wel eens kandidaten die laag op de lijst staan toch door de kiezer op het ‘pluche’ in de raad gezet? Een korte historische rondblik.

Dick Baas

Heel netjes heet dat ‘gekozen met voorkeur’ of ‘gekozen in volgorde van lijst’. In de huidige raad zijn dertien leden gekozen met voorkeur en acht in volgorde van de lijst. Een kandidaat is met voorkeur gekozen als hij of zij een vierde van de kiesdeler heeft gehaald. De kiesdeler ontstaat door het aantal geldig uitgebrachte stemmen te delen door het aantal zetels in de raad. In 2022 werden er 15.192 geldige stemmen uitgebracht. Gedeeld door 21 zetels is dat een kiesdeler van afgerond 723. De voorkeursdrempel is dan 180. De meeste stemmen worden altijd uitgebracht op nummer één van de lijst. Die is dus altijd met voorkeur gekozen. 

De redenen om anderen op de lijst met voorkeur te kiezen zijn divers. Ans Pluim, nummer zes op de lijst van Gemeentebelang komt uit Vierhouten en kreeg 293 voorkeurstemmen. Nummer negen bij Gemeentebelang, Petra van Olst, had door haar werk een groot netwerk en voldeed ruim aan de voorkeursnorm. Formeel zijn voorkeurstemmen van invloed op de volgorde op de lijst (van belang bij opvolging). Zo steeg Petra van Olst dus van de 9e naar de 4e plaats. Los van de lijsttrekkers was het raadslid Corrie Jansen, die met 606 stemmen royaal de meeste voorkeurstemmen haalde.

Voorkeurstemmen kunnen soms ingrijpende gevolgen hebben. Zo was in 2014 de kiesdeler 687,24. Een vierde is dan afgerond 171 stemmen. Bij het CDA gingen de meeste stemmen naar lijsttrekker Koos Meijer. Nummer twee René Slager kreeg 117 stemmen, maar nummer drie Karel van Bronswijk uit Elspeet had 190 stemmen vergaard en was dus met voorkeur gekozen. Zittend raadslid René Slager was zijn zetel kwijt.

Een ander voorbeeld is Bram ten Hove. Die stond in 2010 bij Gemeentebelang op plek 12. Maar hij kreeg 257 stemmen en was royaal met voorkeur gekozen. De 23-jarige Ten Hove werd het jongste raadslid sinds het ontstaan van de gemeente Nunspeet. Ten Hove zou in 2013 Gemeentebelang vaarwel zeggen en overstappen naar de VVD.

Maar het mooiste voorbeeld dateert uit 1998. Bij de SGP stond Henk Wobben op de 21e plek op de kandidatenlijst. Wobben was in zijn vorige woonplaats Elburg ook al van 1978 tot 1987 raadslid geweest. In advertenties werden oproepen gedaan om Wobben te stemmen onder het motto: principieel behoudend, zakelijk vooruitstrevend. Terwijl de besturen van de SGP-kiesverenigingen in Nunspeet en Elspeet ook publiekelijk opriepen dat niet te doen en de actie afkeurden. 

Wobben kreeg 215 stemmen bij een kiesdeler van 687 en 171 als een kwart daarvan. De verkiezing van Wobben ging ten koste van zittend raadslid Dieks Schippers. Wobben werd in de fractie opgenomen en zou pas in 2007 afscheid nemen.

Dus: ga stemmen op 18 maart en kies een kandidaat met voorkeur.