Getroffen door een Snaphaan: ‘De wond is zwart omrand en ongeveer een halve vinger diep’
15 april 2026 om 06:00 HistorieMariëlle Bos van het Noord-Veluws Archief (NoVA) bespreekt in deze rubriek maandelijks een wisselend onderwerp uit de gemeenten Nunspeet, Elburg of Oldebroek.
“Een wond aan het rechterbeen, twee vingers onder de buik. De wond is zwart omrand en ongeveer een halve vinger diep, en gaat nog eens anderhalve vinger naar beneden. De wond is gevuld met stukken papier en geronnen bloed. De arteria cruralis is geraakt,” zegt Hendrik van den Berg tegen zijn collega Harmen Smeding.
Het zou zomaar het begin kunnen zijn van een spannende detectiveserie anno 2026. Dat is echter niet het geval.
1 januari 1757, 07.00 uur
Evert Peters, Cornelis Kippe, Gerrit Wolters en Rein Hendriks borrelen gezellig bij Arien Egberts, de zwager van Evert. De vier mannen willen het nieuwe jaar inluiden door te gaan nieuwjaarsschieten met snaphanen, een 18e-eeuws vuurwapen. Ze stappen even later op en gaan langs bij Bartje Jacobs, die aan de Zwarteweg in Oosterwolde woont.
Het is gezellig, maar Evert en Cornelis willen verder gaan met het schieten. Gerrit is bang dat Cornelis in zijn enthousiasme anders op de deur en de ramen van Bartje schiet. Hij pakt de snaphaan af. Evert en Rein zijn dan al vertrokken, waarna ook Cornelis en Gerrit opstappen.
Keiharde knal
De mannen lopen op de Zwarteweg in Oosterwolde, wanneer Cornelis Gerrit inhaalt en de snaphaan weer terugpakt. Hij gaat naast Evert lopen. De twee mannen blijven stilstaan. Opeens klinkt een keiharde knal.
Een snaphaan zoals je ze destijds tegenkwam
Evert zakt kermend in elkaar. Gerrit sprint naar hem toe en hoort hem nog net zeggen “o heer, o god” voor hij zijn laatste adem uitblaast. “Wat heb ik gedaan?” roept Cornelis. Gerrit geeft Cornelis een klap in de nek: “Monster, wat heb jij daar gedaan,” sist hij tegen de trillende Cornelis.Monster, wat heb jij daar gedaan
Zo hard als hij kan rent Gerrit over de Zwarteweg richting het huis van de rigter Coops. Hij meldt het voorval en met Coops loopt Gerrit naar het huis van Jan, een broer van Evert. Daar blijkt niemand thuis te zijn. Daarna lopen ze naar de plaats van het onheil. Daar ligt Evert, naast de snaphaan. Cornelis is in geen velden of wegen te bekennen.
De wond is gevuld met stukken papier en geronnen bloed
Het lichaam van Evert wordt overgebracht naar het huis van Hendrikus Staal, zijn werkgever. Waar zijn lichaam wordt onderzocht.
Berecht voor manslag
Cornelis blijft onvindbaar. De zaak komt voor bij het Hof van Gelre. Alle bewijsstukken zijn verzameld door de verwalter richter in Oldebroek. Op 18 mei 1757 beveelt het Hof dat Cornelis gearresteerd moet worden wanneer hij opduikt om alsnog te worden berecht voor manslag. Al zijn bezit wordt verkocht. Van de opbrengst worden de proceskosten betaald.
De opbrengst is 32 gulden
Na de uitvaart van Evert wordt zijn erfenis verdeeld, maar zijn familie accepteert die niet. Het bestuur van Oldebroek bepaalt dat zijn bezittingen worden verkocht. De opbrengst is 32 gulden en een beetje. De onkosten voor de begrafenis worden hiervan betaald.
En Cornelis...? We vinden geen criminele zaak van hem bij het Hof van Gelre. Dat zou kunnen betekenen dat hij nooit weer boven water gekomen is. Omdat we enkel zijn naam kennen en geen verdere informatie, is het erg lastig om meer van hem (terug) te vinden. Zou hij dan toch zijn hele leven voortvluchtig zijn geweest?
Een snaphaan is een ouderwets geweer dat werkt met een vuursteentje om het kruit te laten ontploffen. Je kunt het zien als de verre opa van de moderne vuurwapens, die veel sneller en makkelijker schoot dan zijn voorgangers.