Terugblik op Dodenherdenking: ‘Wij wennen nooit aan haat’

De belangstelling voor de bijeenkomsten rond dodenherdenking in de gemeente Nunspeet lijkt ieder jaar groter te worden. Waar voorzitter Dick van Hemmen van Stichting Het Verscholen Dorp in Vierhouten rekening hield met minder mensen dan vorig jaar, omdat toen 80 jaar vrede werd herdacht, mocht hij zien dat er toch weer meer mensen waren dan vorig jaar. Ook de dagen vóór 4 mei was het al bijzonder druk bij de gedenkplek in het bos bij Vierhouten.

"Het Verscholen Dorp is een verhaal dat tot op de dag van vandaag niet valt te bevatten", sprak Van Hemmen. Burgemeester Céline Blom gaf aan dat tegenwoordig scholen en synagoges beveiligd moeten worden, mensen uit angst geen keppeltje durven te dragen op straat en dat in het politieke debat taal terugkeert die onmenselijk is. Dat vraagt volgens haar waakzaamheid van iedereen. "Vrijheid is kwetsbaar, verdraagzaamheid geen vanzelfsprekendheid. Vrijheid die alleen bestaat wanneer wij niet zwijgen als mensen worden bedreigd om wie ze zijn.” Ook gaf ze aan dat de geschiedenis voor jongeren die bij de herdenking waren, verder weg is dan voor eerdere generaties. "Dat moet niet worden gezien als een last, maar als een opdracht om te herkennen waar uitsluiting begint en moed te tonen wanneer anderen zwijgen."

Het Verscholen Dorp vertelt een eigen verhaal. Over oorlog, verzet en onderduikers. De burgemeester wijst erop dat het hele jaar door mensen naar Het Verscholen Dorp komen om het verhaal te horen en stil te staan bij wat zich hier in de oorlogsjaren heeft afgespeeld. Ze dankte het bestuur van Het Verscholen Dorp, dat het belangrijke verhaal blijft vertellen van hoe bijzonder het is dat iemand een deur opent voor een ander en hoe groot het verschil kan zijn tussen wegkijken of helpen. Het is volgens haar zaak niet alleen de slachtoffers te herdenken maar ook de waarden te verdedigen waarvoor zij stonden. Menselijke waardigheid, vrijheid en rechtvaardigheid. "Omdat wij nooit wennen aan haat, omdat wij samen wijken voor vrijheid.”

Aimée Bakker, ging in op de geschiedenis van haar overovergrootvader die Opa Bakker genoemd werd. Hij was een gepensioneerd hoofdconducteur. Samen met 'Tante Cor' hield hij onderduikers in een oud kippenhok. Voor de kippen was een nieuw hok getimmerd, dichter bij de woning. In een nacht werd er, nadat de Duitsers zich eerst in het adres hadden vergist, op de deur geklopt bij Opa Bakker en Tante Cor. Opa wist nergens van. De Duitsers deden het oude kippenhok open en verstoorden daar de dieren met hun licht. Bij het ontdekken van het tweede gebouwtje werd gevraagd wat daarin zat. 'Ook kippen', zo was het antwoord. De Duitsers gingen toen weg.

Dat was wel het sein dat de onderduikers elders moesten worden ondergebracht en zo ontstond geleidelijk aan Het Verscholen Dorp. Ieder jaar staat bij de familie Bakker Het Verscholen Dorp en hun familiegeschiedenis centraal. Een geschiedenis als medeoprichters van het dorp, hun moed en heldhaftigheid.

Het dorp zelf werd op 29 oktober 1944 bij toeval ontdekt. De meeste onderduikers wisten te ontkomen. Acht Joden verloren het leven en werden na de herdenking bij het Verscholen Dorp ook herdacht. Ook hier een persoonlijk verhaal dat veel indruk maakte naast het gebed voor de doden.

Opa Bakker werd bij toeval opgepakt terwijl de Duitsers naar iemand anders op zoek waren. Hij werd gefusilleerd in Varsseveld. "Een man vol energie die zich altijd behulpzaam opstelde", gaf Aimée aan. "Niet streng, maar wel de baas." Het doet haar verdriet dat hij het einde van de oorlog niet heeft mogen zien na al zijn inzet. "Ik had hem anders gegund. Best gek dat je iets kunt voelen voor iemand die je nooit in de ogen hebt kunnen kijken.” Een man die altijd achter zijn missie heeft gestaan, omdat hij voor een wereld vol vrede koos en niet voor angst en ongelijkheid.

Hulshorst

In Hulshorst werd stilgestaan bij het monument aan de Kapelweg. Met onder meer het voordragen van gedichten door Eline Bogaard en Emma Huisman en kransleggingen door burgemeester Blom en wethouder Jaap Groothuis en buurtvereniging Hulshorst. 

Burgemeester Blom gaf aan dat het belang van het levend houden van de herinnering niet alleen geldt voor mensen, opa's en oma's die de oorlog zelf hebben meegemaakt. Maar juist ook voor nieuwe generaties. "Onze kinderen en kleinkinderen. Generaties van nu en later moeten betekenis geven aan alle facetten van deze geschiedenis."

Nunspeet

In Park 40-45 in Nunspeet gaf de burgemeester aan dat kinderen de toekomst zijn, maar ook de geschiedenis meedragen. "Ze groeien op in een wereld die vrij is, waarin je mag zeggen wat je denkt, geloven wat je wilt en liefhebben wie je wilt. Maar die vrijheid is ooit bevochten.” Ze riep op niet alleen terug te kijken, maar vooral ook vooruit. 

Voor de stille tocht naar de begraafplaats aan de Eperweg werden in het park kransen gelegd door burgemeester Blom, wethouders Jennifer Elskamp en Jaap Groothuis, Oranjevereniging Nunspeet, de Ahmadiyya Moslim Gemeenschap Nunspeet en Amnesty Groep Nunspeet. Ook werd een zelfgeschreven gedicht voorgedragen door Eléonore Strengholt, de voorleeskampioen van de regio Veluwe.

Op de begraafplaats sprak Blom: "Op meerdere plekken in de wereld zien we spanningen oplopen en mensenrechten worden geschonden. We schrikken niet meer wanneer het nieuws beelden laat zien van bombardementen met veel doden en gewonden.” Stilte is volgens haar een teken van respect voor hen die het leven verloren, voor de nabestaanden en voor de generaties die de oorlog hebben meegemaakt en de herinneringen nog altijd dragen.