Koffietafelboek brengt een kwart eeuw ‘heide-hectiek’ in woord en beeld

Burgemeester Céline Blom mocht bij het 25-jarig bestaan van de Stichting Schaapskudde Gemeente Nunspeet in Elspeet het eerste exemplaar van het koffietafelboek van herder Marc Baars in ontvangst nemen. Het tweede was voor wethouder Marc Konings. 

Wijnand Kooijmans

Het idee voor het boek is ontstaan toen het bestuur van de Stichting Schaapskudde gemeente Nunspeet op zoek was naar een geschenk voor een afscheidnemende relatie. Marc en partner Daphne van Zomeren werd gevraagd of zij hiervoor een foto hadden. Marc staat er om bekend dat hij altijd met een fototoestel op pad is. Het bestuur kreeg, zo gaf secretaris Willeke Eskes aan, een bestand aangemaakt met alle foto’s die Marc heeft gemaakt. De ene foto, zo zegt Eskes, is nog mooier van sfeer en compositie dan de andere.

Wens
Dat leidde tot de gedachte een fototentoonstelling te houden naast een fietstocht rond het 25-jarig bestaan. Daphne klopte aan bij het bestuur met de wens voor een fotoboek. Aanvankelijk kreeg ze ‘nee’ op het rekest, maar uiteindelijk zwichtte het bestuur toch. Dat het boek kan worden uitgegeven is mede te danken aan het Van den Broek Lohman Fonds.

Eskes gaf aan hoe de kudde bij Elspeet en de omliggende dorpen hoort. De schaapskooi is al eeuwen oud en de laatste in Nederland die nog in authentieke staat verkeert. Eén van de bekendste herders was Cors Mouw met zijn partner Christien. Toen hij voelde naderen dat hij het vak van schaapherder niet meer kon uitvoeren, benaderde hij zijn vriend en dierenarts Hans Kok met de vraag of die er voor wilde zorgen dat de kudde in stand bleef.

Oprichting
Dat leidde tot de oprichting van de stichting die nu het 25-jarig bestaan mag vieren en daarnaast uitkijkt naar de komst van een nieuwe schaapskooi met een bedrijfswoning. Via de website van de stichting kunnen mensen ideeën aandragen hoe de toekomst van de huidige kooi er moet gaan uitzien. Want afscheid nemen van de kooi wil men niet.

Geschiedenis
De geschiedenis van de schaapskooi werd gepresenteerd door de Elspeetse historicus Gerard Mulder. Hij gaf aan dat het eigenlijk bijzonder is dat Elspeet onder de huidige gemeente Nunspeet valt. De geschiedenis van Elspeet voert terug ver naar het verleden. In 1217 viel het kerspel Elspeet in de tijd van de Graaf van Gelre onder het schoutambt Barneveld. Later viel Elspeet onder Garderen en pas in 1818 kwam het onder het bewind van de gemeente Ermelo en dat duurde tot 1972, het jaar dat Nunspeet een zelfstandige gemeente werd.

‘Rijk aan schaapskooien’
Mulder gaf aan dat in het verleden Elspeet rijk was aan schaapskooien. Op vrijwel ieder erf was wel een kooi te vinden. Onder meer op de Brink, het centrale punt van Elspeet, stond een boerderij met een kooi. Zoals uiteindelijk ook de kooi aan de Stakenbergweg tot stand kwam. Eén van de langst dienende en in zijn tijd wellicht de bekendste herder was Willem Mouw. Hij werd ook veelvuldig vastgelegd door schilders zoals Jan van Vuuren.

 Het is eigenlijk bijzonder dat Elspeet onder de huidige gemeente Nunspeet valt

Eén van de belangrijkste activiteiten rond de kooi was het schapen scheren. De schapen werden kort daarvoor gewassen, onder meer in de omgeving van het Uddelermeer. Schapen werden overigens in het begin gehouden vanwege de mest die nodig was om de zandgrond vruchtbaar te maken. Dat is ook te zien in het landschap waar het land vaak hoger ligt dan de wegen.

Mouw gaf ook les aan de zondagsschool en vertelde dan bijbelse verhalen. Hij deed dat op een wijze zoals het voorkwam dat deze verhalen zich afspeelden op de heide rond Elspeet. Later werd de wol van de schapen belangrijker.

Vechtende fotografen
Later kwam Cors Mouw, die nogal bekend stond om zijn eigenzinnige karakter. Hij trouwde met Christien die ook vele jaren met de kudde de hei optrok en daarnaast gedichten schreef. Hun bruiloft trok een enorme aandacht van de media en leidde zelfs tot handgemeen tussen fotografen die zich van de beste plek wilden voorzien.

Mulder gaf ook het belang van het houden van de schapen aan voor het begrazen van de heide. Hij heeft berekend dat wil alle heide rond Elspeet en Vierhouten worden begraasd, zoals eigenlijk nodig is voor goed heidebeheer, er duizend schapen nodig zijn. De Elspeetse kudde bestaat uit maximaal zo’n tweehonderd schapen.

Marc Baas gaf nog aan zich destijds enigszins gepasseerd te voelen toen hij werd benaderd met de vraag of zijn partner Daphne geen herder van de Elspeetse kudde wilde worden. Nu al vele jaren beseft hij waarom de vraag niet aan hem werd gesteld. Zoals naast hun beiden nog gebruik wordt gemaakt van vrijwillige schaapherders.

Hun bruiloft trok een enorme aandacht van de media en leidde zelfs tot handgemeen tussen fotografen die zich van de beste plek wilden voorzien

De presentatie van het koffietafelboek vond plaats in de schaapskooi zelf. In plaats van stoelen konden de aanwezigen plaatsnemen op strobalen, al waren er onvoldoende om iedereen een zitplek te geven.
In het boek zijn naast de foto’s ook persoonlijke verhalen en inzichten te vinden over het beheer van de kudde in deze tijd.

Moeilijke periodes
De vijfentwintig jaar heeft de kudde veel goeds gebracht maar er, zo gaf Eskes aan, ook moeilijke periodes geweest zoals het moment dat afscheid moest worden genomen van Christien Mouw vanwege verschil van inzicht in het beheer.