Ingezonden: Verwond door afwijzing

‘It takes a whole village to raise a child’. Dit gezegde uit Afrika drukt uit dat een kind een brede kring van volwassenen en een veilige omgeving nodig heeft om volwaardig op te kunnen groeien. Opvoeding is niet alleen de verantwoordelijkheid van de ouders, maar van de hele gemeenschap. Als het thuis even moeilijk is, of als een ouder het zwaar heeft, springen andere mensen uit de buurt of familie bij. Ook krijgt het kind op zo’n manier diverse levenslessen, normen en waarden mee van verschillende mensen. 

Jeroen van der Schulp

In Nederland is dit systeem ook, maar hoe kan het dan dat de eenzaamheid en het gevoel van afwijzing de laatste jaren zo is toegenomen onder de jeugd? De economie is tegenwoordig zo ingericht dat iedereen moet werken en er weinig tijd overblijft voor elkaar. Ouders en kinderen staan er alleen voor. Zeker als alleenstaande ouder. Als het niet meer gaat, wordt er door ouders beroep gedaan op de geestelijke gezondheidszorg en de jeugdzorg. Maar die hebben vaak lange wachtlijsten en daar komt bij dat de jeugdzorg niet altijd even goed functioneert.  

Uit onderzoek blijkt dat iedereen in zijn leven weleens te maken heeft gehad met afwijzing. Bijvoorbeeld in de liefde of een baan die je uiteindelijk niet hebt gekregen. Je kunt onderscheid maken tussen afwijzing wat je doet en afwijzing van wie je bent. Afwijzing schijnt één van de meest ingrijpende emotionele ervaringen te zijn die een mens kan meemaken. Uit neurowetenschappelijk onderzoek blijkt dat sociale afwijzing dezelfde hersengebieden activeren als fysieke pijn! 

Afwijzing in de babytijd vormt de blauwdruk voor hoe iemand later in het leven met relaties omgaat. Volgens de hechtingstheorie ontwikkelt een afgewezen baby vaak een onveilige hechtingsstijl. Een ongeboren kind voelt aan of het gewild is of niet. Wanneer een vader of moeder (of beiden) liever een kind met een ander geslacht had gewild, spreekt men in de psychologie over de impact van geslachtsteleurstelling. Een moeder die zelf een slechte band met haar moeder had, kan intens verlangen naar een dochter om die band te ‘helen’. Als er dan een kind van het andere geslacht wordt geboren, dan voelt dat voor de ouder als een emotioneel verlies. 

Als een ouder laat merken teleurgesteld te zijn in het geslacht, heeft dit specifieke psychologische gevolgen. Afwijzing om geslacht gaat dus over de biologische identiteit van het kind. Het kind krijgt de boodschap dat het er niet mag zijn. Veel kinderen gaan proberen de misgelopen zoon of dochter te worden om alsnog de liefde van de ouder te verdienen. Een meisje kan zich extreem mannelijk gaan gedragen om haar vader te behagen, of een jongen probeert extreem zachte, vrouwelijke rollen te vervullen. Er kan een diepe verwarring ontstaan over de eigen mannelijkheid of vrouwelijkheid. Men voelt zich vaak ongemakkelijk in het eigen lichaam of binnen de eigen genderrol, omdat die rol vroeger beladen was met de teleurstelling van een ouder. 

Kinderen zijn geen wegwerpartikel of iets dat je kan inruilen, laten we hen als samenleving koesteren! 

Jeroen van der Schulp is 54 jaar, vader van drie tieners en werkzaam in de zorg. Hij heeft ongeveer twaalf jaar in Israël gewoond en gewerkt van 1997 tot eind 2009.