Een zwarte dag: 2 maart 1945

NUNSPEET Wie op het oorlogsmonument in Park 40-45 onder het kopje ‘Gefusilleerd’ kijkt leest vier keer de datum 2 maart 1945. Wie op de begraafplaats Nunspeet-Oost bij de graven van de verzetsstrijders staat ziet bij de zes graven vier keer ‘2 maart 1945’ met de plaatsnaam Varsseveld staan. Wat is er gebeurd?

Halverwege Aalten en Varsseveld in de Achterhoek had een verzetsgroep een onbewoonde boerderij De Bark betrokken. Op maandag 26 februari 1945 kwam een Duitse verkenningsgroep onder leiding van een stafofficier met zijn adjudant, sergeant en een korporaal-chauffeur bij De Bark voor het slaan van piketten die nodig waren voor meerdere batterijen veldartillerie. De Duitsers gingen De Berk binnen om te zien of er nog wat te plunderen viel. Ze ontdekten een munitieopslagplaats en werden overmeesterd door de Barkbewoners. Die zien geen andere mogelijkheid dan de Duitsers te liquideren. Door ophanging werden ze gedood. Op de weg tussen Varsseveld en Aalten was een verse bomkrater. De verzetsgroep reed de Duitse auto met de lijken naar die krater. De lijken werden omwikkeld met springstof en er werden ladingen aangebracht, een kleine onder de vooras en een grote onder de achteras. De mannen berekenden dat door de ontploffing alle sporen zouden worden uitgewist. Ze staken de lonten aan en maakten dat ze wegkwamen. het resultaat was echter anders. De explosie van de vooras richtte maar een kleine schade aan en doofde het andere lont waardoor die lading niet tot ontploffing kwam. Zo werd de toedracht bij het vinden van de auto snel duidelijk. De vraag is wel gesteld: waarom de vier militairen niet begraven zijn en de auto laten verdwijnen. Een lid van de verzetsgroep heeft veel later verteld dat dit niet kon omdat de grond nog bevroren was.

VERGELDING De Duitser konden geen daders vinden en wilden de mannelijke bevolking van Varsseveld fusilleren. De burgemeester van de gemeente Wisch wist dit te voorkomen. Op vrijdag 2 maart werden 46 politieke gevangenen uit de Kruisberg in Doetinchem in twee dichte auto’s naar de plek van de aanslag gebracht bij de boerderij De Tol van Kraaijenbrink aan het Rademakersbroek. De 46 werden doodgeschoten en de lijken werden overgebracht naar de begraafplaats en in een massagraf begraven. Op 26 april werden de slachtoffers opgegraven en gekist. Identificatie was niet moeilijk, want iedereen had een papiertje met naam in de jaszak. De slachtoffers kwamen vooral uit het oosten van het land, maar ook uit Amsterdam. De oudste was 65 jaar en de jongste 18 jaar. De oudste was een Nunspeter: Dionisius Dirk Bakker (65 jaar), als Opa Bakker de inspirator van Het Verscholen Dorp in Vierhouten. 

NUNSPETERS Onder de 46 waren drie inwoners van Nunspeet en één uit Hulshorst, al blijkt dat niet uit de officiële lijst, want Bram Baar, de zoon van de stationschef in Hulshorst, staat genoteerd als inwoner van Amsterdam. Dat was zijn laatste standplaats als politieman. Maar hij is gearresteerd op 13 januari 1945 in Hulshorst. Daarom stond op de voorlopige lijst wel Hulshorst als woonplaats. Opa Bakker stond op die lijst onder zijn schuilnaam Hendrik van Rooijen. Piet IJzerman, de directeur van de Veluvine Verffabriek en zijn 19-jarige zoon Bram behoorden ook tot de ‘46 van Rademakersbroek’. De lichamen werden op 7 mei opgehaald en op 9 mei begraven op de Nunspeetse begraafplaats. Hun namen staan ook op het monument in Varsseveld.

Dick Baas