Brood en bier voor de minima

Dick Baas

De kop ‘Brood en bier voor de minima’ is een wat vrije vertaling voor een feit uit 1851 toen bij de installatie van een nieuwe burgemeester de ‘behoeftigen’ in Nunspeet door burgemeester Herman Hendrik Vitringa werden onthaald op brood met bier.

In de gemeentelijke democratie is 1851 een bijzonder jaar. De nieuwe Gemeentewet was in werking getreden: voor het eerst kreeg de bevolking de mogelijkheid om een gemeenteraad te kiezen. Tot die tijd werden de leden van de gemeenteraad op advies van de burgemeester door de provincie benoemd. Op 6 september 1851 aarzelden in kiezers van de toenmalige gemeente Ermelo (de huidige gemeenten Ermelo en Nunspeet samen) niet om die gemeenteraad ‘naar huis’ te sturen. Slechts drie van de dertien leden mochten blijven. Dat waren bijvoorbeeld in Nunspeet Willem van Sloten en in Elspeet Cornelis Mouw.

Overigens was het aantal kiezers beperkt. Er moest aan bepaalde voorwaarden voldaan worden, onder meer een bedrag aan belasting betalen. Op 1 januari 1851 telde de gemeente Ermelo 4750 inwoners. Het aantal kiesgerechtigden bedroeg 193. Daarvan leverden er 138 hun stembriefje in. Mouw uit Elspeet kreeg met 133 de meeste stemmen.

Burgemeester was al sinds 1818 mr. Campegius Lambertus Vitringa, een man die veel voor de ontwikkeling van Nunspeet gedaan heeft, maar het werken met een gekozen gemeenteraad vond hij (hedendaags gezegd) ‘helemaal niks’. Hij nam dus ontslag. 

Feestelijke dag

Zijn zoon Herman Hendrik Vitringa (37 jaar) volgde hem op. Hij was al enkele jaren gemeentesecretaris. De installatie vond plaats op woensdag 12 november 1851. De bewoners in Nunspeet richtten erebogen op en hingen de vlag uit. De gemeenteraad was om 10.00 uur bijeengeroepen. De nieuwe burgemeester hield een toespraak, die letterlijk terug te vinden is in het Overveluwsch Weekblad van zaterdag 15 november 1851. Vitringa eindigde zijn toespraak: ‘Met de bede tot de Almachtige, dat Hij ons met Zijnen Heilige Geest steeds bij onze samenkomsten aan deze plaats beziele en doordringe, dat Hij ons kracht en wijsheid schenke om onder Zijne leiding het goede te bevorderen; dat Hij alle verkeerde neigingen, alle eigenbaat en liefdeloosheid verre van ons verwijdere, dat Hij ons steeds gedachtig doe zijn aan de plechtig bezworene eeden en aan de verantwoording waartoe wij eenmaal voor zijnen troon zullen worden geroepen.’ 

De ‘oudste wethouder’ Willem van Sloten (nu heet dat locoburgemeester) wenste de nieuw benoemde burgemeester veel geluk. Vitringa nodigde de leden van de raad bij hem thuis uit voor een ‘collation’ (volgens het woordenboek: ‘een lichte maaltijd van koud vlees, fruit, gebak enzovoorts’) en voor de ‘behoeftigen’ was er brood met bier. Bij het vallen van de avond waren er volksspelen zoals klimmen in de mast en hardlopen. Er werd besloten met een ‘illuminatie’ en een receptie in het gemeentehuis.

Kortom, het was een feestelijke dag waar de bevolking bij betrokken was.

Historie

Herman Hendrik was de tweede Vitringa als burgemeester (1851 tot 1875)