‘Is de SGP altijd de grootste partij geweest?’

De verkiezingen voor de Tweede Kamer zijn voorbij. D66 is landelijk de nipte winnaar, de PVV volgt. De uitslag in Nunspeet is anders. De SGP is veruit de grootste partij. Dan volgen PVV en CDA. D66 komt pas op de zesde plaats. Vraag aan de koffietafel: ‘Is die SGP altijd al de grootste partij in Nunspeet geweest?’. Een blik in de historie.

Dick Baas

Een mooi hulpmiddel om vroegere verkiezingen te bekijken is de Databank Verkiezingsuitslagen van de Kiesraad. Daar zijn onder meer de uitslagen van de Tweede Kamerverkiezingen, Provinciale Staten en gemeenteraden per gemeente digitaal te vinden. Voor liefhebbers van verkiezingscijfers een mooie site. Er is naar de Tweede Kamerverkiezingen gekeken vanaf het ontstaan van de gemeente Nunspeet op 1 januari 1972. Het is verleidelijk om nog verder terug te gaan, maar dan hebben de cijfers betrekking op de ‘oude’ gemeente Ermelo. Eén feit is wel vermeldenswaard: de SGP is opgericht op 24 april 1918 en deed gelijk mee aan de Tweede Kamerverkiezingen van 2 juli 1918. De partij behaalde in de gemeente Ermelo welgeteld 51 stemmen ofwel 2,67%. Maar het begin was er.

Sinds 1972 moesten de inwoners van Nunspeet zeventien keer hun stem geven aan landelijke partijen. Bij elke verkiezing zijn de eerste vijf partijen in volgorde van grootte op de rij gezet. De verkiezingen van 29 november 1972 wijken wat af, want toen was het CDA nog niet gevormd en bestond de RPF(CU) nog niet. Maar tussen 1977 en 2010 geven de uitslagen steeds hetzelfde beeld: het CDA is de grootste partij, de SGP volgt als tweede en VVD, PvdA en RPF (CU) verdelen in wisselende volgorde de overige plaatsen. Er is één uitzondering in 2002. Toen werd de LPF van Pim Fortuyn de derde partij van Nunspeet.
Bij de verkiezingen van 9 juni 2010 verandert het beeld: de SGP wordt de grootste en de PVV neemt de vijfde plaats in. Dus de vraag of de SGP altijd de grootste partij is geweest, kan beantwoord worden met: ‘Ja, vanaf 2010’. Het percentage van de SGP schommelt dan tussen de 21 en 25 procent van de stemmen en vertoont een stijgende lijn. Het is in dit overzicht ook mooi te zien hoe het aantal kiesgerechtigden sinds 1972 is toegenomen. In 1972 mochten 12.525 stemgerechtigden hun stem uitbrengen, in 2025 waren dat er 22.440. Vergeleken met landelijke cijfers is de opkomst in de gemeente Nunspeet altijd hoog. De topper was in 1977 met 97,34 procent. De laagste was 1998 met 82,88 procent. Landelijk was het toen 73,35.

Een groot aandeel van de SGP-stemmen wordt altijd geleverd door Elspeet: dit jaar 2061 van de 4901 stemmen.

Op de verkiezingsavond spelen exitpolls en prognoses een grote rol, maar bij de SGP is het beeld meestal helder. Dit jaar had het Nunspeetse CDA een teleurstelling. Op basis van de prognoses leek het CDA de PVV te zijn voorbijgegaan als tweede partij in Nunspeet. Maar de officiële uitslag liet zien dat het CDA 2793 stemmen had gekregen en de PVV 2794. En zo maakt één stem het verschil.