Column Amnesty Groep Nunspeet: Vrijheid

Vrijheid wordt vaak behandeld alsof het een eindstation is. Alsof je het kunt winnen, opslaan en vervolgens vergeten. Een democratie, mooie wetten en klaar. Maar vrijheid is geen bezit. Vrijheid is een werkwoord. Vrijheid vraagt onderhoud. Dat vergeten we gemakkelijk in rustige tijden.

We leven in een wereld waarin bijna iedereen zegt vóór vrijheid te zijn, totdat die vrijheid iets kost. Vrijheid van meningsuiting, behalve als iemand iets zegt dat schuurt. Vrijheid van geloof, behalve als dat geloof onbekend voelt. Vrijheid van protest, behalve als het verkeer vastloopt. Mensenrechten zijn prachtig zolang ze abstract blijven; ingewikkeld zodra ze toegepast moeten worden op mensen die we niet kennen, niet begrijpen of liever niet zien. Juist daar begint de echte test.

Zoals Eleonor Roosevelt in 1958 al zei: “Waar beginnen de universele mensenrechten? Op kleine plaatsen, dicht bij huis - zo dichtbij en zo klein dat ze op geen enkele kaart van de wereld gezien kunnen worden. (...) Toch vormen ze de wereld van het individu: de buurt waarin hij woont; de school of universiteit die hij bezoekt; de fabriek, boerderij of het kantoor waar hij werkt.”

Steeds vaker horen we over ‘wij’ en ‘zij’. De ander wordt afgedaan, met onpersoonlijke begrippen. Neem het woord ‘gelukszoeker’: zoeken we niet allemaal het geluk? We zijn allemaal gelijkwaardige mensen. Toch klinkt steeds vaker het verlangen naar eenvoud. Naar sterke leiders die “orde herstellen”. Naar minder debat en meer daadkracht. Alsof democratie een hinderlijke tussenfase is, in plaats van een beschavingsoefening. Daarom zijn mensenrechten zeker geen luxe van welvarende samenlevingen. Ze zijn de fundering ervan. Ze beschermen niet alleen individuen tegen de staat, maar ook de samenleving tegen eigen angst. 

Vrijheid vraagt iets ongemakkelijks van ons: dat we ruimte laten voor anderen. Ook voor stemmen die we irritant vinden. Laten we uit onze eigen bubbel stappen en in gesprek gaan met de ander. Laten we kijken wat we zelf kunnen doen aan het onderhoud van de vrijheid en de mensenrechten. 

Want op het moment dat mensenrechten alleen nog gelden voor mensen die op ons lijken, is vrijheid al begonnen te verdwijnen.